Hayvanlarda Kimyevî Haberleşme

Hayvanlar âleminde kimyevi maddeler ve hususiyle ‘kokular’ vasıtası ile anlatım oldukça geçerli bir usuldür. Kokular vasıtası ile hayvanlar birbirlerini bulabilmektedir. Çok hücreli organizmalar arasında kimyevi maddelerle haberleşme ve anlaşma hadiselerinin başında hiç şüphesiz “kokulu maddeler” yer alır ve bunlardan böcekler ve kelebekler oldukça istifade ederler.

Arılar, kelebekler, kuşlar ve hatta memelilerde koku aracılığı ile iki fert birbirini tanıyabilir ve hatta farklı türlerini ayırt edebilir. İnsanlarda da yeni doğmuş bir bebeğin özel kokusunun annesi üzerindeki tesiri inkar edilemez. Yan yana sıralanmış yüz kadar kovanın başında durduğumuz zaman hiçbir yabancı arinin kovanlara sokulmadığını hayret ve ibretle görebiliriz. Yeni Gine’de yasayan ve uçan sincaba benzeyen keseli bir hayvan türünde bas, göğüs, ayaklarında bulunan çeşitli küçük bezlerden ifraz edilen bazı maddeler anlatım aracı olarak kullanılır. Bal arılarında “feronom” lar kimyevi haberleşme aracı olarak kullanılırlar. Arıların “Nassanov bezi” nden salgılanan bu maddeler ile ari bulduğu çiçek kaynağını diğerlerine bildirir. Yine kraliçe arinin mandibular bezinden salgılanan “kraliçe maddesi” hizmetçi arılarca, kraliçe ariyi temizlerken, yutulur. Daha sonra bu yutulan madde geviş getirilerek kümenin diğer fertlerine verilir.

Kraliçe maddesinin tesiri ile isçi arılarının davranış ve gelişmelerinde iki türlü netice ortaya çıkar:
1- Bu arılar larvalari beslerken “kraliçe yapıcı besin maddesini” tatbik etmezler.
2- Kendi yumurtalıklarında gelişme durur ve kendileri kraliçe haline gelemezler.

Kraliçe ari bu yolla kovanın tek baki- mi durumuna gelir. Eğer kraliçe ari hastalanır ve zayıf düşerse bu kraliçelik maddesini ifraz edemez; o zaman kovanda yeni kraliçe arılar ortaya çıkabilir.